Zadnja domina u Berlinskom zidu

09/12/2009

Sjećanja na veliki ekonomski razvoj i slobodu putovanja čine da mnogi građani Bosne i Hercegovine budu nostalgični za jugoslavenskom vrstom socijalizma.

Antonio Prlenda za Southeast European Times iz Sarajeva -- 09/12/09

Mnogi u BiH vjeruju da su bolje živjeli 1980-tih godina u jugoslavenskom socijalističkom sistemu, ali priznaju i ograničenja tog sistema. [Getty images]

Uz razaranje u sukobu iz perioda 1992-1995. i ekonomiju koju ometaju nacionalistički i korumpirani političari, većina građana Bosne i Hercegovine (BiH) nostalgična je za životom prije pada Berlinskog zida.

"Neki kažu da je socijalistička Jugoslavija pala s Berlinskim zidom," izjavio je za SETimes sarajevski profesor prava Zdravko Grebo.

On pojašnjava da su političke reforme iz 1965. dovele do uvođenja jednog oblika tržišne ekonomije, koja je sa svoje strane dovela do otvaranja granica, čime je Jugoslavenima omogućena sloboda putovanja. Taj sistem ublažio je unutrašnje pritiske i tenzije. Pored toga, Jugoslaveni su uživali jaku mrežu socijalne sigurnosti, zapošljavanja i besplatnog kvalitetnog obrazovanja i zdravstvenog osiguranja.

"Jugoslavija se razlikovala od drugih komunističkih zemalja u Evropi. Međutim, s padom Berlinskog zida, ta pozitivna razlika se jednostavno izgubila," zapaža Grebo.

Iako je pad zida promijenio Evropu, to nije bila prevelika vijest u BiH u to vrijeme. Međutim, dodaje Grebo, "uskoro nakon pada Željezne zavjese, počele su se podizati nove barijere. Sarajevo je bilo pod opsadom preko tri godine. [Danas] se građani BiH još uvijek suočavaju s viznim režimom za putovanja po Evropi."

On kaže da je teško reći gdje da li ima više prava i sloboda danas nego u okviru socijalističke Jugoslavije. "U Jugoslaviji nije bilo slobode štampe i izražavanja. Sad imamo višestranački politički sistem, nezavisno pravosuđe i medije, ali socijalna, ekonomska, kulturna i obrazovna prava bila su mnogo bolje obezbijeđena za većinu naših građana u prethodnom periodu. Aktuelno stanje ljudskih prava predstavlja katastrofu."

Penzioner Zdravko Prlenda, 66, opisuje zadnjih 20 godina kao "socijalizam s ljudskim licem". On kaže da mu je država obezbijedila stan kad je bio vrlo mlad i život je bio mnogo sigurniji.

Iako nikad nije bio član komunističke partije, "činjenica da se moralo biti komunista da bi se bilo 'moralno i politički podobno' za unaprjeđenje uvijek me je ljutila," kaže Prlenda.

Nasuprot tome, dodaje Prlenda, "u današnjoj BiH ima previše kriminala, korupcije i nezaposlenosti. Nema osmjeha na licima ljudi kao nekada".

Novinar Hajdar Arifagić, 62, kaže da očekivanja od pada komunizma u BiH definitivno nisu ispunjena. On smatra da bi Jugoslavija, da je ostala ujedinjena, bila prva zemlja istočne Evrope koja bi se pridružila EU i NATO-u.

"Nemamo slobodu kretanja za putovanja u inostranstvo, nemamo mirnu državu i ekonomiju u razvoju, nemamo [razumnu] politiku; nemamo ni slobodu, ravnopravnost i bratstvo. Svaki ideal Francuske revolucije propao je u BiH, iako ne vidim da su oni [ostvareni] ni na globalnom nivou," kaže Arifagić.

"Ako je Berlinski zid bio red domina koje padaju, smatram da je BiH bila upravo ta zadnja domina. … Cijeli pritisak tog procesa pao je na tu dominu."