Još stoje pitanja iz rumunske revolucije

24/11/2009

Od zbacivanja komunizma prošle su dvije decenije, ali određeni događaji su još uvijek pod nadzorom, čak i sad.

Paul Ciocoiu za Southeast European Times iz Bukurešta -- 24/11/09

Mladić drži rukom crtan poster kojim se osuđuje rumunski diktator Nicolae Ceausescu, u decembru 1989. [Tom Stoddart/Getty Images]

Rumunija je prošla kroz najkrvaviju tranziciju od komunizma do demokratije u Istočnoj Evropi, u procesu koji se još uvijek ne može zgodno rezimirati u historijskim udžbenicima.

Prijavljeno je preko 1.500 poginulih u okršajima između protestanata i vlasti decembra 1989, pred sam pad totalitarnog režima Nicolaea Ceausescua.

"Tužno je da 20 godina nakon tih događanja, mi još uvijek ne znamo šta se desilo," izjavio je prošle sedmice predsjednik Traian Basescu, pozivajući na temeljitu istragu o tim historijskim događanjima.

Rumunska revolucija započela je u Timisoari, drugom po veličini gradu u Rumuniji, gdje su na hiljade župljana otpočeli protest protiv odluke vlasti o prisilnom premještaju svećenika Laszla Tokesa u jedno selo.

Tokes je javno kritizirao režim i njegove izjave često su navođene u stranoj štampi. To je navelo tajnu policiju Securitate da ga pažljivo prati.

Međutim, protest župljana uskoro je napolje izveo na hiljade ljudi, koji su napunili centralni trg u Timisoari, izvikujući "dolje s Ceausescuom".

Dok je broj ljudi rastao, rumunska vojska je brzo pristigla kako bi ugušila proteste.

A.G., vojni regrut, prebačen je avionom u Timisoaru sa striktnim naređenjima da prikupi obavještajne podatke i da se pasivno umiješa među protestante.

"Ljudi su bili toliko gnjevni i bijesni nakon što je vojska otvorila vatru da su nas prepoznali po našim atletskim tijelima, kratkoj kosi i ispitivačkim pogledima i gonili nas po ulicama," izjavio je on za SETimes.

A.G. pojašnjava kako su naređenja da se skupovi uguše ostala na snazi "dok ministar odbrane, general Vasile Milea, nije počinio samoubistvo. Onda se sve promijenilo. Vojska je položila oružje i počela se bratimiti s narodom."

Protesti u Timisoari brzo su se proširili na Cluj-Napocu, Sibiu i Bukurešt.

Ceausescu je 22. decembra 1989. sazvao javni skup, ali se on okrenuo protiv njega. Na stotine hiljada ljudi okupilo se pred sjedištem bivše komunističke partije, koje se sad zov Trg revolucije. Ceausescu je pokušao pobjeći, ali je uhvaćen u blizini Targovista i pogubljen za Božić nakon suđenja po hitnom postupku.

Dvadeset godina kasnije, Rumunija je demokratska zemlja i članica EU i NATO-a. Međutim, pitanje da li je revolucija iz 1989. predstavljala udar ili narodnu pobunu izazvanu polustoljetnim ugnjetavanjem još uvijek stoji.

Mnogi u zemlji pitanju se zašto je postkomunističko vodstvo Rumunije sačinjeno od mnogih bivših komunističkih velikodostojnika, te zašto arhive službe Securitate nisu u potpunosti pristupačne.

Zemlja se međutim nastavlja udaljavati od svog komunističkog naslijeđa.