Historijska samokritika u Turskoj

03/07/2009

Šef turske vlade priznao je da zemlja nije ispunila izazov u smislu rješavanja manjinskih pitanja.

Ayhan Simsek za Southeast European Times iz Ankare -- 03/07/09

Turski premijer Recep Tayyip Erdogan kritizirao je tretman manjina u zemlji. [Getty Images]

Premijer Recep Tayyip Erdogan je u maju ponudio rijetku kritičku ocjenu načina na koji je zemlja rješavala manjinska pitanja tokom svoje novije historije. "Već godinama, oni s različitim etničkim identitetom istjeruju se iz zemlje ... u Stvari, to je bio rezultat jednog fašističkog pristupa," izjavio je on.

Jevrejska zajednica u Turskoj odmah je potvrdila Erdoganove riječi. "Premijer je rekao istinu," izjavio je predsjedavajući zajednice Silvyo Ovadya za dnevnik <i>Milliyet</i>.

Prije i nakon Prvog svjetskog rata -- kad se Osmansko Carstvo pretvaralo u modernu naciju-državu -- u Turskoj je živjelo skoro dva miliona Grka, 1,5 milion Armenaca i 500.000 Jevreja.

U previranjima koja su uslijedila desili su se masakri i prisilne deportacije, a razmjena stanovništva iz 1923. među balkanskim zemljama dalje je stanjila broj manjina.

Skoro pola miliona Turaka i milion i po Grka preselilo se u Tursku, to jest u Grčku.

Iako te tri nemuslimanske manjine u Turskoj -- Jevreji, Armenci i Grci -- po ustavu Turske uživaju jednaka prava, one su se povremeno suočavale s diskriminacijom. Danas u Turskoj prema procjenama živi 60.000 Armenaca, 25.000 Jevreja i 3.000 do 4.000 Grka.

U Izvještaju EU o napretku za 2008. zemlja se kritizira što nije obezbijedila rješenja za stalna pitanja vezana za manjine. "Nemuslimanske zajednice još uvijek se suočavaju s problemima zbog neposjedovanja pravne osobnosti," kaže se u izvještaju.

Unija je također kritizirala kontinuirana ograničenja u Turskoj po pitanju obuke i tretmana nemuslimanskog svećenstva. "Turskim zakonima ne predviđa se privatno visoko obrazovanje za te zajednice, i u okviru javnog obrazovnog sistema takve mogućnosti ne postoje. Grčki pravoslavni manastir Halki još uvijek je zatvoren," kaže ona.

U izvještaju se zaključuje da "provedba cirkulara ministarstva unutrašnjih poslova od 19. juna 2007. po pitanju vjerskih sloboda nemuslimanskih građana Turske još nije dala željene efekte."

Riječi premijera izgleda da su bile usmjerene na to da rasprše zabrinutosti o tome da njegova stranka nije u potpunosti posvećena manjinskim pravima. Ministar odbrane Vecdi Gonul je na primjer potpao pod vatru zbog toga što je kazao da Turska "Nikad ne može postati nacija-država ... ako Grci i Armenci još uvijek predstavljaju veliki dio društva".

Prema riječima kolumniste lista Vatan Okaya Gonensina, Erdoganova izjava "može se posmatrati kao veliki korak". Istaknuti stručnjak za manjine u Turskoj Baskin Oran također ju je opisao kao prekretnicu.

"Razbijen je tabu," izjavio je Oran za armenski list sa sjedištem u Istambulu Agos. "Od sada, to je nepovratno. Otvara se novo doba."