Srbija uživa u svojim zimskim tradicijama

06/01/2009

Julijanski kalendar po kojem se ravna Pravoslavna crkva omogućava njenim članovima slaviti ne jednu, nego dvije Nove godine.

Igor Jovanović za Southeast European Times iz Beograda – 09/01/06

Pravoslavni Srbi pale hrastove grane na Badnje veče, ispred Crkve sv. Save u Beogradu. [Getty Images]

Srpska pravoslavna crkva još uvijek se drži julijanskog kalendara, koji Srbima pruža priliku da Novu godinu slave dva puta: jednom s ostatkom svijeta 31. decembra, pa onda ponovno 13. januara.

Međutim, razlike u kalendarima crkvi prave određene probleme: naime, u vrijeme kad bi vjernici trebali postiti pred pravoslavni Božić u srijedu (7. januar), mnogi od njih slave mjesto toga Novu godinu prema sekularnom gregorijanskom kalendaru.

U Srbiji je u komunistička vremena, prije uvođenja višepartijskog sistema, obilježavanje vjerskih praznika moglo predstavljati političko disidenstvo. Pod Miloševićevim režimom iz 1990-tih, opozicione stranke često su pretvarale javna slavlja povodom takozvane Srpske Nove godine u skupove protiv tadašnjeg srbijanskog i jugoslavenskog predsjednika.

Sada su, međutim, proslave Nove godine velika dobit za srpski turizam, jer destine hiljada ljudi iz bivših jugoslavenskih republika hrle u Srbiju -- posebno u Beograd -- kako bi uživali u veselju.

Božić je po običajima najbogatiji praznik. Srbi to smatraju praznikom koji se provodi s porodicom. Umjesto uobičajenih pozdrava, za Božić se ljudi pozdravljaju sa "Hristos se rodi" i, kao odgovor, "Vaistinu se rodi".

Dan uoči Božića naziva se Badnji dan. Taj termin izgleda potiče od naziva jednog božanstva koje su poštovali stari politeistički Srbi, Badnje. Kad su prešli na hrišćanstvo, prema narodnom predanju, Srbi su pobacali drvene statue Badnje u vatru.

To je porijeklo paljenja badnjaka, suhe hrastove grane, uoči Božića. Jedan kraj grane namaže se medom, koji ližu djeca.

Taj običaj ima i jednu drugu simboliku -- grijući se oko zapaljene grane, članovi domaćinstva griju se ljubavlju, iskrenošću i jedinstvom. Oni pred Božić prekrivaju pod u svojim kućama slamom, što simbolizira mjesto rođenja Isusa Hrista.

Porodice za Božić peku poseban hljeb, zvan česnica, u koji se stavlja zlatni ili srebrni novčić kao dar Hristu. Svaki član porodice dobiva po komad tog hljeba.

Vjerovanje kaže da će godina biti plodna ako na Božić bude padao snijeg. Kiša ili iznenadni porast temperature predstavljaju loš znak. Ako se nakon božićnog ručka otpočne neki posao, to omogućava marljivost i uspjeh tokom godine koja slijedi.