Dok Francuska stvara prepreke, dolazi američka podrška kandidaturi Turske za EU

13/06/2008

Američka podrška integraciji Turske u EU dolazi u vrijeme rastućih strahovanja bi tekuća kriza u Turskoj i francuski napori na blokiranju njenog članstva u EU mogli osujetiti nade Ankare.

Ayhan Simsek za Southeast European Times -- 13/06/08

Francuski državni sekretar za evropske poslove Jean-Pierre Jouyet nazvao je plan da se kandidatura Turske za pridruživanje EU stavi na referendum "uvredom". [Getty Images]

Američki predsjednik George W. Bush apelirao je u utorak (10. juna) na evropske saveznike da podrže strateški važnu orijentaciju Turske prema EU. "Mi snažno vjerujemo da bi Turska trebala biti članica EU, i mi uvažavamo ono što je Turska napravila u smislu demokratskih i reformi vezanih za slobodno tržište, te ono što ona radi da bi ostvarila svoje aspiracije vezane za EU," izjavio je Bush nakon samita SAD i EU u Sloveniji.

Bushovi komentari uslijedili su u vrijeme kad se Francuska, kao dokazani skeptik vezano za evropske aspiracije Turske, priprema da 1. jula po principu rotacije preuzme šestomjesečno predsjedavanje EU.

Ako se izuzme protivljenje Francuske, i trenutna politička kriza u Turskoj, u kojoj se Partija pravde i razvoja s islamskim korijenima suočava s mogućim ukidanjem zbog navodnog podrivanja sekularizma, mogla bi ugroziti proces pridruživanja te zemlje EU. Evropski šef za proširenje Olli Rehn naveo je izvjesnost obustave pregovora o pristupanju u slučaju da Turska ne bude poštivala demokratske principe.

"Protivnici članstva Turske vjerovatno će iskoristiti ukidanje popularne vladajuće stranke u Turskoj kao daljnji argument za preusmjeravanje Turske ka specijalnim odnosima s EU," napisao je dr. Ian Lesser iz institucije Njemački maršalov fond.

"Ako se pregovori obustave, moglo bi ih biti vrlo teško ponovno pokrenuti." Podrška Turske tom procesu i njena vjera u EU i dalje su u opadanju. 2004. godine je proces učlanjivanja u EU podržavalo približno 75% Turaka. Ta cifra je u zadnjem istraživanju Eurobarometra pala na 49%.

Sporni korak francuskih političara mogao bi dodatno potkopati kredibilitet proevropskih snaga u Turskoj. Krajem prošlog mjeseca, nacionalna skupština Francuske odobrila je zakon po kom bi bio neophodan referendum za prihvatanje vjerovatnog budućeg članstva Turske.

U januaru, Pariz je ukinuo klauzulu o obaveznim referendumima po pitanju proširenja EU, ostavivši odluku o tome kako će se vršiti ratifikacija članstva neke zemlje u EU francuskom predsjedniku Nicolasu Sarkozyju.

Međutim, nacionalna skupština Francuske je tom paketu ustavnih reformi dodala jednu rečenicu koja kaže da bi referendum i dalje trebao biti neophodan za primanje novih zemalja čiji je ukupni broj stanovništva veći od 5% od ukupnog broja stanovnika EU.

Posmatrači primjećuju da je taj tekst namjerno usmjeren na članstvo Turske u EU. Francuski državni sekretar za evropske poslove Jean-Pierre Jouyet kritizirao je taj potez kao "uvredu" za Tursku.

Komisija za vanjske poslove i odbranu francuskog senata također je kritizirala taj potez i u četvrtak je odbacila taj amandman.

Turska već dugo na Francusku apelira da ne blokira njene pregovore s EU, koje ona naziva ključnim pokretačem velikih reformi i nacionalne transformacije. Zvaničnici EU također podvlače da članstvo Turske nije neminovno i da taj proces teško da je automatski. Turska može ući u EU samo ako ispuni sve uslove i ako se bude pridržavala evropskih principa i zakona.