EU pozdravila reformu slobode govora u Turskoj

01/05/2008

EU je pozdravila dugo očekivani amandman turskog parlamenta na sporni zakon kojim se kažnjava "uvreda turskog bića".

Ayhan Simsek za Southeast European Times -- 01/05/08

"Ovaj amandman predstavlja dobrodošli korak naprijed," izjavio je evropski povjerenik za proširenje Olli Rehn. [Getty Images]

EU je u srijedu (30. april) pozdravila to što je turski parlament usvojio amandman na član 301. Parlament je odobrio izmjenu krivičnog zakona uz podršku poslanika iz vladajuće Partije pravde i razvoja, nakon osmosatne rasprave. Partija nacionalističkog pokreta (MHP) strogo se usprotivila toj izmjeni, a glavna opoziciona Republikanska narodna partija opisala ju je kao "kozmetički" napor kojim se izlazi ususret EU.

"Taj amandman je dobrodošli korak naprijed," izjavio je evropski povjerenik za proširenje Olli Rehn, naglasivši važnost provedbe. "Sad bi se turske vlasti trebale fokusirati na ... garantiranje pune slobode izražavanja", rekao je Rehn, apelirajući da se načine amandmani i na slične članove, u cilju zaustavljanja neutemeljenog sudskog gonjenja.

Sporni član postao je zakonom 2005. godine, u sklopu reformskog zakonodavnog programa, ali njegovim nejasnim terminima samovoljno je krivičnim djelom proglašavana široka lepeza kritičnih opcija. Prema tom zakonu, "javno omalovažavanje" "turskog bića" ili "vlade Turske, pravosudnih institucija Države, vojnih ili sigurnosnih struktura" postalo je kažnjivo s do tri godine zatvora.

U sklopu tog člana suđeno je mnogim intelektualcima, među kojima i dobitniku Nobelove nagrade za književnost 2006. godine Orhanu Pamuku, književnici Elif Safak i tursko-jermenskom novinaru Hrantu Dinku, koji je kasnije i ubijen.

Amandmanom se član 301. ne ukida, ali se termin "javno omalovažavanje" jasnije definira i djelotvorno se ograničava mogućnost pokretanja predmeta od strane javnih tužilaca. Njime se nejasni termin "tursko biće" zamjenjuje terminom "turska nacija", a termin "Republika" terminom "Država Republike Turske." Turski ministar pravde mora odobriti svako eventualno sudsko gonjenje u skladu sa zakonom, čime je otežano pokretanje novih predmeta. U amandmanu se također naglašava da izražavanje kritičkih misli ne predstavlja krivično djelo. Njime se također smanjuje zatvorska kazna na najviše dvije godine.

Iako potvrđuju poboljšanja, kritičari amandmana tvrde da se njime član 301. i dalje ostavlja kao prisutna opasnost po slobodu govora.

EU je velikom većinom pozdravila taj potez. "To je kompromis; nismo mogli dobiti bolji rezultat," rekao je član Evropskog parlamenta Joost Lagendijk. "Naša glavna opcija kao EU bila je ukidanje člana 301. Međutim, moramo u obzir uzeti teške domaće političke uslove u Turskoj ... za sad bismo ga trebali prihvatiti takvog kakav je," rekao je on.

Predsjedavajući zajedničke Evropsko-turske parlamentarne komisije, Lagendijk je istakao da je Turska u izradu nedavnog amandmana uključila elemente krivičnih zakona Italije, Poljske i Njemačke i da u svojoj trenutnoj formi član 301. neće ometati proces približavanja Turske EU.

EU, čijem pridruživanju Turska stremi, već dugo kritizira taj zakon kao prijetnju slobodi govora i opisuje ga kao veliku prepreku za pregovore između Turske i EU. Turska je pregovore o pristupanju EU otpočela 2005, ali je u zadnje tri godine otvoreno samo šest od ukupno 35 neophodnih poglavlja.