Rumunija pokrenula reorganizaciju penzionog sistema

16/10/2007

Pošto ima više penzionera nego zaposlenih, Rumunija s poteškoćama podržava svoj državni penzioni sistem. Zemlja se sad pridružuje grupi od 31 drugih zemalja koje prelaze na privatne fondove.

Gelu Trandafir za Southeast European Times iz Bukurešta -- 16/10/07

Nedostatak mlađih radnika otežava podržavanje penzija za starije. [Gabriel Petrescu]

Prema novom sistemu pokrenutom prošlog mjeseca, preko 3 miliona rumunskih radnika mlađih od 35 godina mora se odlućiti za jedan od 14 konkurentnih privatnih penzionih fondova do 17. januara 2008. Oni koji su u starosnoj grupi od 35 do 45 godina mogu se također odlučiti za neki od privatnih fondova.

Počev od 2008, 2% od ukupnog prihoda svakog radnika preusmjeravat će se iz državnog budžeta u odabrani privatni fond. Taj doprinos će postepeno do 2015. porasti na 6%, a u skladu s tim će se smanjivati i postojeći doprinos za socijalnu sigurnost u državni sistem od 9,5%.

"Nekoliko miliona Rumuna postat će investitori, a privatni penzioni sistem educirat će ih u duhu slobodne tržišne ekonomije," kaže rumunski predsjednik Traian Basescu.

"Pokretanje privatnog penzionog sistema obilježava kraj procesa tranzicije iz socijalističke na kapitalističku ekonomiju, čime se stvaraju preduslovi za dugoročnu ekonomsku stabilnost," kaže ministar finansija Varujan Vosganian. "Privatizacijom javnog penzionog sistema će se na taj način osigurati tranzicija s populizma na garantiranje slobode i dostojanstva penzionerima."

Aktuelni državni penzioni sistem more neadekvatni metodi praćenja i loše upravljanje. On se isto tako suočava s jakim pritiskom zbog demografskih promjena. Nedostatak mlađih radnika ostavlja starijima nedovoljnu finansijsku podršku za penzije.

"Rumunija je već jedina zemlja u EU koja ima više penzionera nego zaposlenika -- 2050. godine, Rumunija će imati 145 penzionera na svakih 100 zaposlenika," rekao je Basescu. Vlasti se također nadaju da će se prelaskom na privatne fondove smanjiti obim crnog tržišta radne snage, jer će sad biti u interesu radnika da im se evidentiraju stvarne plaće.

Ustanovljena je Komisija za nadzor privatnog penzionog sistema i licencu za vođenje privatnih fondova dobilo je 17 kompanija. "Sistem je siguran," tvrdi predsjednik Komisije Mircea Oancea. "Kompanija koja nije u stanju postići minimalnu efikasnost potrebnu za penzioni fond bit će stavljena pod specijalni nadzor. Ako nastavi s lošim poslovanjem, Komisija će odrediti drugu kompaniju koja će preuzeti fond."

Prema riječima Oanceae, novim privatnim sistemom "povećava se pojedinačna odgovornost". Njime se razvija "svijest da pojedinac može uživati u sličnom životnom standardu kad se penzioniše samo ako bude štedio tokom dužeg perioda svog aktivnog života," tvrdi on.

Ministar priznaje da je početni doprinos od 2% mali. Međutim, kaže on, donesena je odluka da se povjerenje zaposlenika osvaja postepeno.

Rumunija se sad oprezno pridružuje klubu 31 zemlje -- među kojima su i Bugarska, Makedonija i Hrvatska – koje su odlučile rješavati demografski pritisak na državni budžet putem privatizacije.

Politički kontekst za tu reformu međutim nije pogodan. Rumuniju u toku narednih godinu dana čekaju evropski, lokalni i opći izbori. U junu je rumunski parlament jednoglasno izglasao povećanje državnog penzionog sistema, što je povećanje koje će dovesti do projiciranog deficita u budžetu od 2 milijarde eura godišnje.