Odbor američkog Kongresa odobrio sporni zakonski dokument o genocidu nad Jermenima

11/10/2007

Odbor američkog Kongresa usvojio je neobavezujuću rezoluciju u kojoj se kao genocid opisuju masovna ubijanja Jermena u zadnjim godinama Osmanske carevine. Iako taj dokument nema zakonsku snagu, on je izazvao oštru reakciju Turske.

(The Washington Post, Washington Times, Reuters, AP, AFP, BBC, FT, The Guardian, Independent, VOA, Zaman - 11/10/07; New York Times, Reuters, VOA, BBC, International Herald Tribune - 10/10/07)

Turski predsjednik Abdullah Gul osudio je izglasavanje kao "neprihvatljivo". [Getty Images]

Odbor za vanjske poslove američkog Predstavničkog doma Kongresa usvojio je u srijedu (10. oktobar) rezoluciju kojom se masovna ubijanja Jermena u Turskoj početkom 20. vijeka opisuju kao genocid. Taj potez, kriziran od strane najviših zvaničnika i u Ankari i u Vašingtonu, otvorio je put da cijeli Predstavnički dom glasa o ovom neobavezujućem dokumentu.

Rezolucija pod brojem 106 odobrena je sa 27 naspram 21, uprkos pozivima američkog predsjednika Georgea W. Busha, državne sekretarke Condoleezze Rice i sekretara za odbranu Roberta Gatesa da se ta mjera odbaci.

"Mi svi duboko žalimo zbog tragične patnje jermenskog naroda koja je počela 1915," rekao je Bush u komentarima pred glasanje od srijede. "Ova rezolucija nije the pravi odgovor na ova historijska masovna ubijanja, i njenim usvajanjem će se mnogo naškoditi našim odnosima s ključnim saveznikom u NATO-u i u globalnom ratu protiv terorizma."

Jermeni tvrde da je 1,5 milion njihovih sunarodnika pobijeno od strane Turaka Osmanlija u periodu 1915-1917, u nastojanju da ih se istjera iz istočne Turske. Iako priznaje da je na hiljade Jermena odista stradalo tokom nemirnih vremena Prvog svjetskog rata, Turska uporno odbija da je došlo do genocida.

Pozicija Bushove administracije je ta da bi se Turska i Jermenija trebale ostaviti da same riješe svoj spor i da Sjedinjene Države neće olakšavati pomirenje pridruživanjem toj raspravi.

Rezolucija, koju su podnijeli zastupnik Adam Schiff (D-Kalifornija) i još jedan broj drugih parlamentaraca krajem januara, nije obavezujuća i uvelike je simbolična. Allan Lichtman, profesor historije na Američkom univerzitetu, objasnio je u srijedu da takve mjere nemaju snagu u smislu izmjena u američkim zakonima ili politici.

"Neobavezujuća rezolucija izražava stav ili mišljenje Kongresa," izjavio je Lichtman za Glas Amerike. "Može biti u jednom ili oba doma Kongresa, ali ona realno ne mijenja politiku, jer nema zakonsku snagu."

Ipak, turski zvaničnici su jako mnogo lobirali protiv njenog usvajanja. Njeno izglasavanje od strane odbora u srijedu izazvalo je promptnu reakciju.

"Odobravanje ove rezolucije od strane komiteta bio je neodgovoran potez, koji će načiniti u jedno jako osjetljivo vrijeme odnose s prijateljem i saveznikom, te strateško partnerstvo gajeno generacijama, težima," kaže se u saopćenju turskog ministarstva vanjskih poslova. Izražavajući žaljenje zbog odobravanja ovog dokumenta, pomoćnik američkog državnog sekretara Nicholas Burns izjavio je da će Riceova u četvrtak pozvati turske lidere radi pojašnjavanja američkog stava.

"Sjedinjene Države spoznaju ogromnu patnju jermenskog naroda zbog masovnih ubijanja i prisilne deportacije pred kraj Osmanske Carevine," rekao je on. "Mi podržavamo potpuno i pravično pojašnjenje strahota koje su zadesile skoro 1,5 miliona Jermena tokom Prvog svjetskog rata, što se u Rezoluciji Predstavničkog doma 106. ne čini."

"Mi ćemo zasigurno prenijeti turskom vodstvu svoje duboko razočarenje, činjenicu da smo se protivili ovoj rezoluciji," rekao je Burns.