Eskalira konkurencija između Južnog potoka i Nabucca

01/06/2009

U maju su poduzeti novi koraci ka unaprjeđivanju realizacije i gasovoda Južni tok i gasovoda Nabucco, čime je pokrenuta nova faza u već oštroj konkurenciji između ta dva projekta.

(Razni izvori -- 30/04/09 - 26/05/09)

Prekid u dostavi ruskog gasa za Evropu bio je povod da EU intenzivira dvoje napore na diverzifikaciji izvora i pravaca za uvoz gasa. [Getty Images]

Konkurencija između gasovodnih projekata Južni tok i Nabucco, oba namijenjena za dostavu prirodnog gasa u Evropu, oštro je eskalirala kad je svaki od njih dobio potporu u dva nova sporazuma, oba objavljena samo u jednoj sedmici maja.

Ubrzavanje projekta Nabucco

Najviši zvaničnici EU, predsjednici Azerbejdžana, Gruzije i Turske, te egipatski ministar za naftu potpisali su deklaraciju u znak podrške energetskoj inicijativi EU za Južni koridor, uključujući i projekat Nabucco, tokom mini-samita održanog 8. maja u Pragu. Prema tom sporazumu, izgradnja gasovoda bit će ubrzana, čime će se pomoći u smanjenju zavisnosti 27-članog bloka od ruske nafte.

Prema planovima, gasovod Nabucco dužine 3.300km išao bi kroz Tursku, Bugarsku, Rumuniju i Mađarsku do Austrije i prenosio bi, kad počne raditi, 30 milijardi kubnih metara godišnje kaspijskog prirodnog gasa za Evropu. Završetak tog projekta, koji se od svog početka 2002. suočio s brojnim odlaganjima, sad se očekuje do 2014.

Konzorcij koji će graditi i voditi taj gasovod, vrijedan 9 milijardi eura, obuhvaća šest kompanija -- austrijski OMV, bugarski Bulgargaz, mađarski MOL, rumunski Transgaz, turski Botas i njemačku firmu RWE.

Dugo odlaganje u provedbi tog gasovoda pripisuje se različitim preprekama -- između ostalog i prepirkama među partnerima i neizvjesnosti o tome kad bi se u okviru projekta mogle mobilizirati potrebne zalihe da bi on bio finansijski izvodljiv. Na sastanku u Pragu otklonjena je još jedna velika prepreka, nakon što je Turska pristala odustati od svog zahtjeva da 15% gasa iz projekta Nabucco koristi za svoje domaće potrebe. Ona insistira i na naplati "takse" na ulazak gasa u gasovod na istočnoj granici te zemlje.

"Usaglasili smo se o provozu zasnovanom na troškovima. Vrlo smo blizu zaključivanja," izjavio je za britanski dnevnik Guardian evropski povjerenik za energetiku Andris Piebalgs.

Prema praškoj deklaraciji, Turska i EU usuglasile su se da okončaju pregovore o međuvladinom sporazumu za projekat Nabucco "što je prije moguće" i da ga potpišu do kraja juna u Ankari.

Južni tok pod utjecajem Rusije

Predstavnici Kazahstana, Turkmenistana i Uzbekistana odbili su potpisati završnu deklaraciju. BBC navodi diplomatske izvore koji kažu da je njihov potez bio pod pritiskom iz Rusije, koja podržava projekat gasovoda Južni tok.

Evropa trenutno uvozi oko 150 milijardi kubnih metara gasa godišnje iz Rusije, i time pokriva oko jedne četvrtine svojih potreba. Osam posto toga prenosi se cjevovodima iz sovjetskog doba u Ukrajini.

Predsjednik Evropske komisije Jose Manuel Barroso (lijevo) pokazuje turskom predsjedniku Abdullahu Gulu (desno) i azerbejdžanskom predsjedniku Ilhamu Aliyevom dokumente nakon potpisivanja planskih dokumenata za gasovod Nabucco 8. maja. [Getty Images]

Spor oko cijena između Kijeva i Moskve u januaru doveo je do teških poremećaja u isporuci gasa, koja je potpuno prekinuta u nekim od 20 evropskih zemalja pogođenih tom krizom.

Frustrirana tim prekidom opskrbe, EU je pojačala svoje napore na diverzifikaciji izvora i pravaca za uvoz gasa da bi smanjila svoje oslanjanje na Rusiju. Nabucco i još dva gasovoda uključeni u inicijativu u okviru Južnog koridora -- s tim da oba zaobilaze Rusiju i Ukrajinu -- uključeni su u listu prioritetnih projekata bloka.

Moskva traži da se i gasovod Južni tok, koji podržava Kremlj -- što je novi pravac za izvoz prirodnog gasa iz Rusije za Evropu -- također uključi u strategiju diverzifikacije EU.

Tokom sastanka 15. maja u crnomorskom odmaralištu Sočiju, ruski gasni gigant Gazprom potpisao je sporazume s glavnim energetskim kompanijama četiri partnerske zemlje u cilju ubrzavanja provedbe tog projekta. Prema sporazumu postignutom s italijanskom firmom Eni, drugim sudioničarom u zajedničkoj investiciji za izgradnju gasovoda, kapacitet Južnog toka povećan je s početno planiranih 31 milijardu kubnih metara gasa godišnje na 63 milijarde kubnih metara.

Taj potez potpirio je nove zabrinutosti u vezi zavisnosti EU od ruskih zaliha.

Posebnim sporazumima potpisanim s čelnicima Bugarskog energetskog holdinga, grčke kompanije za prirodni gas DESFA i srbijanskog Srbijagasa predviđa se osnivanje zajedničkih investicija u cilju obavljanja studija izvodljivosti za izgradnju dionica tog gasovoda na teritorijama tih zemalja.

Južni tok obuhvaća dionicu od 900km ispod Crnog mora prema Bugarskoj, gdje će biti podijeljen u dva ogranka -- jedan južni preko Grčke za Italiju, te sjeverni kroz Srbiju i Mađarsku, koji će vjerovatno završavati u Austriji, ako ona pristane da se udruži u projekat.

Pregovori o uključenju Slovenije su u završnoj fazi i potpisivanje sporazuma se očekuje u junu, kaže se u izvještajima.

Borba za gas

Istog dana kad su u Sočiju potpisani ti sporazumi, zamjenik glavnog direktora Gazproma Alexander Medvedev izjavio je kako je njegova kompanija spremna otkupiti sve količine gasa iz nalazišta Shah Deniz-2 u Azerbejdžanu, koje je određeno za Nabucco.

"Mi vjerujemo da bi Gazprom otkupio taj gas s glavnim ciljem da obezbijedi nesmetanu dostavu gasa prema Evropi," rekla je Natalya Milchakova, viši analitičar za naftu i gas u finansijskoj kompaniji Otkritie, navodi ruski dnevnik Moscow News. "Ipak, mi ne isključujemo da bi vlada, kao kontrolni dioničar Gazproma, mogla kompaniju primorati da takvu odluku usvoji u cilju uspostave ravnoteže s potencijalno konkurentnim projektom Nabucco."

Zamjenik glavnog direktora Gazproma Alexander Medvedev izjavio je da je njegova kompanija spremna otkupiti sve količine gasa iz nalazišta Shah Deniz-2 u Azerbejdžanu, koje je određeno za Nabucco. [Getty Images]

17. maja, OMV i MOL objavili su projekat vrijedan 5,9 milijardi eura s firmama Dana Gas i Crescent Petroleum iz Ujedinjenih Arapskih Emirata (UAE), koji bi im omogućio opskrbu prirodnim gasom iz dva nalazišta u kurdskoj oblasti Iraka za popunjavanje gasovoda Nabucco.

Kako kažu iz OMV-a, proizvodnja s obje lokacije mogla bi u narednih šest godina dostići 3 milijarde kubnih stopa prirodnog gasa dnevno.

"Te količine isprva će ispuniti zahtjeve lokalne industrije, uz značajne količine koje bi bile na raspolaganju za izvoz prema određenim destinacijama, primarno prema Turskoj i Evropi, putem planiranog gasovoda Nabucco," kaže se u jednom saopćenju te austrijske kompanije.

Međutim, optimizam se pokazao kratkog daha, jer je Bagdad odmah odbacio taj plan.

"Mi nećemo dozvoliti nikakav izvoz gasa sa strane iz regiona, bez odobrenja centralne vlade i iračkog ministarstva nafte," izjavio je 18. maja irački ministar za naftu Hussain al-Shahristani.

Kao rezultat tog sporazuma, dvije kompanije sa sjedištem u UAE sad imaju po 3% udjela u MOL-u, kaže se u izvještajima mađarskih medija.

Međutim, to je drugi potez koji je izazvao veće zabrinutosti vezano za pokušaje Rusije da se na evropsko energetsko tržište uvuče kroz mala vrata.

Nedavni izvještaji pokazuju da je proizvođač nafte i gasa Surgutneftgas, peta po veličini ruska kompanija, jednim brzim potezom s kraja marta postao najveći dioničar MOL-a. On je otkupio cjelokupni udio OMV-a od 21,2% u toj mađarskoj firmi -- drugoj po veličini na energetskom tržištu centralne Evrope -- za rekordnih 1,4 milijardi eura.

Jedna druga mađarska energetska kompanija promijenila je vlasnika na jednako tako netransparentan način. Ukrajinski biznismen Dmytro Firtash, vlasnik gasnog distributera Emfesz, koji kontrolira najmanje 20% mađarskog tržišta gasa, utvrdio je 28. aprila da je njegova kompanija prenijeta na firmu RosGas AG.

RosGas će biti pod kontrolom gasnog distributera Overgas Inc., bugarske posredničke kompanije, piše u izvještaju od 7. maja Irina Reznik, ekspert za energetiku ruskog dnevnika Vedomosti. Gazprom drži samo 0,49% dionica tog bugarskog trgovca gasom, ali njegov izvozni ogranak Gazprom Export vlasnik je 49,51% te kompanije. Odborom firme Overgas Inc. predsjedava zamjenik glavnog direktora i direktor izvoza Gazproma Alexander Medvedev.

"Sve je mutno u ovom dijelu Evrope, gdje Rusija i dalje proširuje svoj stisak nad energetskim sektorom," kaže Agata Loskot-Strachota iz Centra za istočne studije u Varšavi, kako se navodi u izvještaju New York Timesa od 13. maja. "Pitanje je čak i da li EU ikad može imati djelotvornu politiku po pitanju energetske sigurnosti dok god u tom sektoru ne bude transparentnosti."