Mnogi građani Kosova sa sumornim predviđanjima za 2009.

05/01/2009

Kosovo, za koje je 2008. bila razočaravajuća godina uprkos proglašenju njegove nezavisnosti, sprema se za tešku 2009.

Besa Beqiri za Southeast European Times na Kosovu – 05/01/09

Kosovo je postalo nezavisna država 17. februara 2008. [Getty Images]

Po svim pravilima, 2008. je trebala biti sjajna godina za Kosovo. Nova zemlja može iznijeti niz pobjeda: nezavisnost 17. februara, novi ustav i priznanje novostvorene države od strane preko 50 zemalja, uključujući tu i velike sile.

Ipak, entuzijazma u vezi nove godine nema. Kosovske institucije još uvijek nemaju pristupa sjeveru; plan UN-a u šest tačaka (koji je generalno smatran kapitulacijom Beograda) još uvijek je u zastoju u sjeni politike; EULEX-u treba još vremena za konsolidaciju; UNMIK ostaje na terenu više mjeseci nakon što je Kosovo očekivalo njegov odlazak; a Srbija uporno testira nerve kosovskih Albanaca uspostavom ekspresnog voza za Kosovo koji ne staje na granici, te slanjem zvaničnika u posjete na visokom nivou.

Kad se diplomatske i geopolitičke frustracije stave na stranu, obični građani Kosova bore se s ekonomskim zabrinutostima poput stope nezaposlenosti. Oni se žale i na to da im životni troškovi rastu a plaće redovno kasne. Na ulici, gdje se nemir generalno osjeća, postoje različita mišljenja po pitanju najtežeg izazova.

Majlinda Tyrbetari iz Prištine kaže da organizirani kriminal, korupcija, raspuštanje Kosovskog zaštitnog korpusa i nedostaci u zdravstvu predstavljaju glavne probleme na Kosovu. Što se nje tiče, borba protiv organiziranog kriminala mora biti na prvom mjestu, iako je to nešto s čim ne mogu jednostavno na kraj izaći ni domaće ni međunarodne organizacije.

Amor Koshi iz Đakovice se najviše brine zbog sigurnosti kosovske granice i organiziranog kriminala. On Srbiju vidi kao prijetnju po nacionalnu sigurnost.

Korupcija je na vrhu liste zabrinutosti kod građana. [Getty Images]

Ylber Morina iz Prištine slaže se da postoji "moguća prijetnja" da bi Srbija pokušala "ući na Kosovo". On smatra da će Kosovo u narednih par mjeseci morati poraditi na kontinuiranim poteškoćama vezanim za privatizaciju državnih preduzeća u oblastima u kojima dominiraju Srbi. Po njegovom mišljenju, ono se suočava i sa sveukupnom društveno-ekonomskom "krizom".

"Ako bi kosovske vlasti pokušale proširiti svoj autoritet na sjeveru, to bi dovelo do pobune Srba i do definitivne destabilizacije Kosova," kaže Pjeter Ndou iz Đakovice.

Sevdije Rushiti iz Mitrovice ima drugačiji stav. Ona najviše razmišlja o ekonomskoj situaciji, nestašici energije i mogućem neuspjehu EULEX-a.

"Teška ekonomska situacija predstavlja najopasniji problem -- nezaposlenost, visoke cijene, a male plaće; sve to može dovesti do stvarne razočaranosti kod građana, što bi vodilo do štrajkova i socijalnih nemira. Pored toga, korupcija je raširenija kad je nezaposlenost na svom sadašnjem nivou," kaže ona.

Rame Salihu, taksi-vozač iz jednog sela u oblasti Prištine, smatra da je ekonomija vodeći problem, a nakon nje integracija srpske manjine.

Iliriana Loshi iz Prištine usredotočuje se na EULEX i njegove odnose s kosovskim institucijama. Između ostalih izazova, ona navodi nestanke struje i svoje očekivanje da će u narednim mjesecima Kosovo priznati mali broj novih zemalja, što će oslabiti osjećaj diplomatskoj zamajca koji je ono imalo tokom velikog dijela 2008.

Neki analitičari idu toliko daleko da kažu kako na Kosovu od proglašenja njegove nezavisnosti nije bilo suštinske promjene. "Kosovo nije država. Ja bih rekao da nije bilo nikakvog suštinskog [napretka] od proglašenja nezavisnosti; sasvim suprotno, došlo je do nazadovanja," izjavio je Avni Zogiani iz nevladine organizacije Cohu uTV-emisiji pod nazivom Glas za vas.

Tenzije između Kosova i Srbije mogle bi se dodatno pojačati tokom 2009, kažu neki. [Getty Images]

Cohu je bio u sklopu mreže nevladinih organizacija koje su organizirale decembarske demonstracije u Prištini protiv plana UN-a u šest tačaka.

Kosovski analitičar Belul Beqaj kaže da će vlada potrošiti naredna tri mjeseca u pokušaju da građane Kosova uvjeri da niko neće primjenjivati generalno omraženi plan UN-a. "Ja lično ne očekujem da će ljudi na vlasti biti protiv tih šest tačaka, ali kao rezultat te hipokrizije, naglo će porasti tenzije i ... razočaranost građanstva," kaže Beqaj.

On kaže da bi navodno nefunkcioniranje nove države i rastuće nezadovoljstvo građana, "koje će se u određenom momentu iskoristiti kao detonator za radikalizaciju zahtjeva", moglo dovesti do poziva na prijevremene izbore ili do izbijanja etničkih antagonizama.

"Prvi mjesec proljeća je tradicionalno mjesec kad kritična masa eksplodira," upozorava Beqaj.

Međutim, Ulpiana Lama, profesorica u Prištini, koja je i domaćin TV-emisije "Glas za vas", ipak gleda na stvari s određenim optimizmom. "Realno je očekivati da će se priznavanje nezavisnosti Kosova ubrzati u drugoj polovini naredne godine. To znači da bi se vremenski period [do tada] trebao smatrati ulaganjem sa strane Kosova," tvrdi ona.

Lama smatra da će 2009. biti opterećena s tri izazova: ekonomskom krizom , koja će prema njenim riječima biti vidljivija u drugoj polovini naredne godine; "stalnim provokacijama i izazovima po suverenitet Kosova od strane Srbije", te "pritiskom za održavanje izbora koji dolazi iz opozicije".

Osim toga, u narednom periodu bi se mogli pojaviti i drugi rizici.

Sa stanovišta Kosova, globalna zajednica pretjerano je izlazila ususret zahtjevima Beograda, izgubivši iz vida većinu na Kosovu. Utisak o indiferentnosti na međunarodnom nivou mogao bi ugroziti ne samo međunarodne napore u toj novostvorenoj državi, nego i njene domaće institucije, koje nemaju snage za suočavanje s brojnim izazovima odjednom.