U Evropi se zagrijava debata oko Mediteranske unije

13/08/2007

Da li je prijedlog francuskog predsjednika Nicholasa Sarkozyja usmjeren jednostavno na to da se iz kolosxjeka izbaci kandidatura Turske za EU, ili se njime daje obećanje o većem angažmanu EU u mediteranskom pojasu?

Ayhan Simsek za Southeast European Times -- 13/08/07

Ekonomska zajednica zemalja u mediteranskom pojasu -- duž linija ranije EU -- predstavlja osnovicu za taj plan. [Getty Images]

Francuski predsjednik Nicholas Sarkozy, koji se glasno protivi članstvu Turske u EU, predložio je kao alternativu formiranje Mediteranske unije. Time bi se zemlje Evrope, Bliskog Istoka i sjeverne Afrike okupile u ekonomsku zajednicu duž linija ranije EU. Taj prijedlog postao je predmetom vruće debate širom Evrope, a i šire.

Zamisao o Mediteranskoj uniji nije nova; ona cirkulira među zemljama Evrope već preko jednu deceniju. Turska nikad nije bila središnja tema u tim diskusijama, međutim -- fokus je bio na rješavanju izazova priliva imigracije u Evropu i na povećanom islamskom ekstremizmu među afričkim i arapskim zemljama u tom regionu. Kritičari kažu da Sarkozy samo traži pogodan izgovor da eliminira kandidature za EU Turske i drugih zemalja kandidata na Balkanu.

Ipak, on dobio podršku. Zvučno odobrenje došlo je od egipatskog predsjednika Hosnija Mubaraka. "Ja lično mislim da je to odličan prijedlog, koji treba proučiti," izjavio je Mubarak novinarima nakon sastanka sa Sarkozyjem u Parizu. "Mi … još uvijek razmišljamo o ovoj inicijativi. Nadamo se da će ona uspjeti; a mislimo da je to u interesu zemalja sjeverne Afrike i Evrope," rekao je on.

Jedna druga ključna članica EU, Španija, načinila je ovog mjeseca iznenadan potez iznoseći svoj vlastiti prijedlog za Mediteransku uniju. "Stigao je trenutak ... za izgradnju realnog geopolitičkog prostora putem ustanovljenja Mediteranske unije," napisao je španski ministar vanjskih poslova Miguel Angel Moratinos u listu El Pais.

Unija bi se sastojala od država EU i mediteranskih zemalja, i imala bi vijeće od šefova država i vlada koje bi postavljalo smjernice strateške politike, ministarsko vijeće, Stalnu komisiju koja bi djelovala kao sekretarijat, ojačanu parlamentarnu skupštinu, pa čak i svoju vlastitu banku, rekao je Moratinos.

Takva organizacija mogla bi preuzeti ključnu ulogu u regionu na rješavanju izazova u rasponu od pitanja životnog okoliša do imigracije, rekao je on.

Neki su prijedlog Španije protumačili kao dokaz da se Madrid povlači iz svoje dugogodišnje podrške kandidaturi Turske za EU. Međutim, diplomati su pojasnili stav zemlje, podvukavši da Španija ne vidi Mediteransku uniju kao alternativu za članstvo u EU. Španija, pojasnili su oni, tradicionalno podržava jačanje mediteranske dimenzije EU, a prijedlog Moratinosa bio je u skladu s tim stavom.

Neki vide prijedlog francuskog predsjednika Nicholasa Sarkozyja kao pokušaj da se Turska preusmjeri u drugom pravcu od članstva u EU. [Getty Images]

Iako se Francuska i Španija možda slažu po pitanju generalne ideje o jednoj regionalnoj uniji, izgleda da se razlikuju po pitanju detalja. Španija na to gleda kao na proširenje procesa iz Barselone -- politike EU prema mediteranskim državama.

Euro-mediteransko partnerstvo iz Barselone, stvoreno 1995, na vrhuncu izraelsko-palestinskog mirovnog procesa, bilo je ugroženo neuspjehom u rješavanju arapsko-izraelskog sukoba. Među njegovim ciljevima bili su promoviranje političke, ekonomske i kulturne saradnje, podrška političkim i ekonomskim reformama u regionu, te stvaranje zone slobodne trgovine u Mediteranu do 2010. godine. Međutim, autoritarne vlade na jugu Mediterana nisu do sad pokazale mnogo interesa za političke i ekonomske reforme -- one su u stvari izbjegavale užu saradnju.

Španija kaže da planira prevladati nedostatke procesa iz Barselone i doprinijeti većem angažmanu EU u regionu. Za razliku od toga, neki vide Sarkozyjev prijedlog kao pokušaj Francuske da ojača svoj vlastiti utjecaj u Mediteranu ograničavanjem Unije na obalske države, čime se njeni rivali iz EU isključuju iz tog projekta.

"Mislim da su Sarkozyjeve ideje krajnje problematične ... ako ih uzmete za ozbiljno," izjavila je Michelle Emerson, viši saradnik za istraživanja pri Centru za studije evropske politike. EU bi mogla razmatrati mogućnost podjele svoje susjedske politike na istočni i južni ogranak, ali ići za odvojenom strukturom Mediteranske unije izazvalo bi velike probleme, tvrdi ona.

"Sarkozy predlaže neke druge mehanizme koji bi bili samo za priobalne države Mediterana ... to bi izazvalo zaista veliku zbrku u okviru EU. To bi u biti značilo rezanje i uništavanje susjedske politike i procesa iz Barselone," kaže Emersonova. "[Time] bi se također podrili toliki praktični instrumenti iz nadležnosti EU, na primjer u trgovinskoj politici, politici pružanja pomoći, pravosuđu i unutrašnjim poslovima ... u svim ovim stvarima širom Mediterana, postoje ustanovljeni mehanizmi u okviru nadležnosti EU."

S druge strane, francuski historičar i pisac Alexandre Adler pozdravlja Mediteransku uniju kao potencijalno veliki poen francuske diplomatije. U svom članku za list Le Figaro, on predviđa da će se njime transformirati proces EU iz Barselone, promovirati saradnja širom zemalja Magreba i okončati dugogodišnji rivaliteti.

"Stigao je trenutak ... za izgradnju realnog geopolitičkog prostora putem ustanovljenja Mediteranske unije," izjavio je španski ministar vanjskih poslova Miguel Angel Moratinos. [Getty Images]

"Novi mehanizam implicitno nagovještava to da su različiti geografski sektori muslimanskog svijeta dio širih oblasti, koje oni dijele s nemuslimanima," rekao je on, dodavši da bi Unija čak mogla potpomoći i rješenje izraelsko-palestinskog sukoba.

Ankara u međuvremenu nije isključila učešće, ali je naglasila da eventualna Mediteranska unija ne bi bila prihvatljiva alternativa za njenu 44-godišnju potragu za članstvom u EU. Turski zvaničnici zatražili su od Sarkozyja konkretniji prijedlog.

Turska je službeno priznata kao kandidat za članstvo u EU 1999. godine. Očekuje se da će za završetak pregovora o pristupanju ove zemlje EU, koji su započeli prije dvije godine, trebati najmanje jedna decenija.

Prigovori Francuske članstvu Turske doprinijeli su -- uz niz drugih pitanja, poput kiparskog spora -- usporavanju tog procesa. Ako ništa drugo, razgovori o Mediteranskoj uniji su makar preusmjerili pažnju na razvoj odnosa Turske s blokom u koji se nada da će pristupiti. Tek će se vidjeti da li će se to pokazati plodnim pravcem razgovora ili izvorom ogorčenosti.