Miloseviç’in yumruğu ve savaşa giden yol

15/12/2006

Slobodan Miloseviç’in Sırbistan ve eski Yugoslavya’nın bir numaralı siyasi ismi haline gelmesinden iki yıldan az bir süre sonra, Kosova’ya 1974 yılında tanınmış olan yüksek dereceli özerk statüsü feshedildi. Eyalet, altı Yugoslav federe cumhuriyeti ile neredeyse aynı haklara sahip olarak geçen yaklaşık 15 yıldan sonra Mart 1989’da Belgrda’ın doğrudan kontrolü altına girdi.

(BBC, CNN, AP, ABD Dışişleri Bakanlığı, KFOR, Wikipedia, Encarta)

Slobodan Miloseviç 19 Kasım 1988’de Belgrad’da milliyetçilere seslenirken görülüyor. Zamanın Sırp Komünist Partisi lideri Miloseviç, Kosova’nın özerk statüsünü ortadan kaldırmak için kampanya yürütüyordu. [Getty Images]

Slobodan Miloseviç’in Sırbistan ve eski Yugoslavya’nın bir numaralı siyasi ismi haline gelmesinden iki yıldan az bir süre sonra, Kosova’ya 1974 yılında tanınmış olan yüksek dereceli özerk statüsü feshedildi. Eyalet, altı Yugoslav federe cumhuriyeti ile neredeyse aynı haklara sahip olarak geçen yaklaşık 15 yıldan sonra Mart 1989’da Belgrda’ın doğrudan kontrolü altına girdi.

Bunu, Kosovalı Arnavutlar’ın polis teşkilatı, okullar ve Priştine Ünivesitesi de dahil olmak üzere kamu kuruluşlarından toplu talde tasfiyesi izledi. İşten çıkarılmayanlar da dayanışma içinde görevlerinden istifa ettiler. Kosovalı Arnavut basınına baskı uygulandı ve Arnavutça dilinde eğitim 1994 yılında geri gelene kadar askıya alındı.

Kosovalı Arnavutlar buna tepki olarak Arnavutça dilinde resmi olmayan bir eğitim sistemi oluşturdular.

Sırp rejiminin politikalarını protesto eden on binlerce Kosovalı Arnavut, 1990’ların başlarında patlak veren isyanlarda yer aldı. Yugoslav ordusu tırmanan huzursuzluğu bastırmak üzere askerler, tanklar ve savaş uçakları gönderdi ve eyaletteki polis varlığı artırıldı. Şubat ayı sonuna kadar 20’den fazla insan öldürüldü ve olağanüstü hal ilan edildi.

Kosovalı Arnavut milletvekillerinin bağımsızlık ilan ettiği Temmuz 1990’da, Sırbistan grev ve gösterilerin devam ettiği bir dönemde eyalet meclisini dağıttı.

Belgrad veya herhangi başka bir yabancı hükümetin tanımadığı bir seçim sonrasında, Kosovalı Arnavut aydın ve yazar İbrahim Rugova –Kosova Demokratik Birliğinin (KDB) kurucusu- Mayıs 1992’de kendi kendini ilan etmiş Kosova Cumhuriyeti’nin cumhurbaşkanı seçildi.

Bunu izleyen üç yıl içinde eyalette gerginlik tırmandı.

Kosova sorununun Kasım 1995’te Dayton Barış Anlaşmasının imzalanmasına yol açan müzakerelere dahil edilmemesi Rugova’nın “pasif direniş” stratejisini baltaladı ve gizli Kosova Kurtuluş Ordusunu (KLA) kuran Kosovalı Arnavut radikaller arasındaki itibarını zedeledi.

Ayrılıkçı militan grubu ilk 1996 yılında ortaya çıkarak eyalette meydana gelen bir dizi bombalama ve saldırının sorumluluğunu üstlendi. KLA, sonraki aylarda da silahlı ve bombalı saldırılarını düzenli bir şekilde sürdürdü. 1998 yazına gelindiğinde, eyaletin en az dörtte birini etkin şekilde kontrolü altında tutuyordu.

Yugoslav Ordusu ve Sırp güvenlik güçlerinin aynı yılın Şubat ayında başlattığı geniş çaplı bir disiplin hareketi KLA’yı zayıflatıp eyaletin büyük bölümünün kontrolünü geri almalarına yardım etti. Bu arada yüzlerce insan öldürüldü ve çoğu Kosovalı Arnavut olmak üzere 200 binden fazla insan evlerini terk etmeye zorlandı.

23 Eylül’de, BM Güvenlik Konseyi 1199 sayılı Kararı imzalayarak ateşkes çağrısında bulundu ve Belgram makamlarını buna uymamaları halinde “ilave tedbirlerle” karşılaşabilecekleri konusunda uyardı.

Sırp askeri hedeflerine yönelik NATO hava saldırısı tehdidiyle karşı karşıya kalan Miloseviç, bundan haftalar sonra askerlerinin bir kısmını geri çekmeyi ve Kosova’ya bir AGİT gözlem heyetinin gelmesine izin vermeyi kabul etti.

Bunun sonrasında gelen ateşkes kısa ömürlü oldu. Aralık ayında Sırplar sınır boyunca yaşanan bir dizi çatışmada 30’dan fazla KLA militanını öldürdüklerini iddia ettiler. Bu ayın ilerleyen günlerinde Yugoslav Ordusu ve iç polis teşkilatı Kosova’nın kuzeyindeki Podujevo kasabasında bir takım ortak askeri operasyonlar düzenlediler.

Ocak ayında, Racak kasabası yakınında 45 Kosovalı Arnavut’un cesedinin bulunması uluslararası alanda kınamalara yol açtı.

Şiddet olayları devam ederken, savaşan taraflar Şubat ve Mart 1999’da uluslararası toplum aracılığında yürütülecek barış görüşmeleri için Fransa’nın Rambouillet kentinde masaya oturdular. Müzakereler, Kosovalı Arnavut tarafının imzaladığı anlaşma önerisinin Sırp temsilciler tarafından reddedilmesi üzerine 20 Mart’ta başarısızlıkla sonuçlandı.

22 Mart’ta, ABD elçisi Richard Holbrooke Miloseviç’i anlaşmayı kabul etmeye ikna etme amaçlı bir son dakika çabasıyla eyalete gelmesine rağmen Sırp başkentinden eli boş döndü.

24 Mart’ta NATO Yugoslavya’ya hava saldırısı düzenleyerek Kosova’daki işgaline son verdi ve askerlerin eyaletten geri çekilmesini sağladı.