Εν μέσω τουρκικών μεταρρυθμίσεων, οι τρομοκράτες εξακολουθούν να προκαλούν

31/03/2008

Ενώ οι αρχές γίνονται πιο ευεπίφορες στις κουρδικές ανησυχίες, η εκστρατεία τρομοκρατίας του ΠΚΚ μήπως έχει χάσει τη λογική της;

Του Αιχάν Σίμσεκ για τους Southeast European Times - 31/03/08

Υποστηρικτής του ΠΚΚ μεταφέρει τη σημαία της τρομοκρατικής ομάδας [Getty Images]

Μολονότι ακολουθεί μια στρατιωτική απάντηση στην τρομοκρατία του Κόμματος Εργαζομένων του Κουρδιστάν, η τουρκική κυβέρνηση υποσχέθηκε νέα ανοίγματα προς τους κούρδους πολίτες της. Λίγες μέρες μετά από μια περιορισμένης κλίμακας επίθεση από εδάφους εναντίον βάσεων του ΠΚΚ στο βόρειο Ιράκ, ο πρωθυπουργός Ρέζιπ Ταγίπ Ερντογάν ανακοίνωσε ένα φιλόδοξο νέο σχέδιο για την ενίσχυση της οικονομικής προοπτικής στη νοτιοανατολική Τουρκία όπου υπερέχει το κουρδικό στοιχείο, περιλαμβανομένων και επενδύσεων ύψους μέχρι $15 δις.

Επιπλέον δεσμεύτηκε να εγκαινιάσει ένα νέο κρατικό τηλεοπτικό κανάλι το οποίο θα μεταδίδει στα κουρδικά και υπενθύμισε στα μέλη του ΠΚΚ τη νομοθεσία περί αμνηστίας με την οποία προβλέπονται μικρότερες ποινές ή πρόωρη αποφυλάκιση σε όσους παραδίδονται και παρέχουν πληροφορίες για την ομάδα.

Με τα ανοίγματα αυτά, η κυβέρνηση Ερντογάν ελπίζει να πείσει τους κούρδους της Τουρκίας ότι η Άγκυρα μεριμνά για τα προβλήματά τους, ενώ παράλληλα παρακάμπτει την απήχηση που ασκεί το ΠΚΚ. Ωστόσο, η τρομοκρατική οργάνωση αντέδρασε, χλευάζοντας την προσπάθεια και υποστηρίζοντας ότι το θανάσιμο στίγμα της "επανάστασης" εξακολουθεί να είναι η μόνη πραγματική επιλογή. Το κοινωνικο-οικονομικό πρόγραμμα του Ερντογάν δεν είναι τίποτε άλλο από "τη συνέχιση της πολιτικής άρνησης της κουρδικής πραγματικότητας" δήλωσε ο Ντουράν Καλκάν, ανώτερο στέλεχος της ομάδας.

Το ΠΚΚ, που ιδρύθηκε κατά τη δεκαετία του 1970 ως μαρξιστική ομάδα που υποστήριζε τη δημιουργία μιας "λαϊκής δημοκρατίας" στη νοτιοανατολική Τουρκία, οραματίζεται ένα ανεξάρτητο κουρδικό κράτος που θα περιλαμβάνει το βόρειο Ιράκ και τμήματα του Ιράν και της Συρίας. Για να κερδίσει την υποστήριξη των κούρδων της Τουρκίας για το μεγαλόπνοο αυτό όραμα, η ομάδα εκμεταλλεύεται τη δυσφορία για τις οικονομικές ανισότητες και τις κυβερνητικές πολιτικές που επιδιώκουν τη συγκράτηση του κουρδικού εθνικισμού.

Επιδιώκει επίσης να επωφεληθεί πολιτικά από τη συνεχιζόμενη στρατιωτική εκστρατεία της Τουρκίας βάσει της οποίας διενεργήθηκαν επιθέσεις πέραν των συνόρων εναντίων βάσεων του ΠΚΚ στο βόρειο Ιράκ. "Ο τουρκικός στρατός θα συνεχίσει να πολεμά κατά του ΠΚΚ, ενώ η κυβέρνηση θα συνεχίσει τις αντικουρδικές πολιτικές της στον πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό τομέα" δήλωσε ο Καλκίν σε συνέντευξη η οποία δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του ΠΚΚ.

Κατά πόσο είναι όμως τα επιχειρήματα αυτά εύλογα; Εν μέρει, σε συνδυασμό με την υποψηφιότητά της για ένταξη στην ΕΕ, οι αρχές στην Τουρκία προέβησαν σε σταθερές κινήσεις κατά τα τελευταία έτη για την χαλάρωση των περιορισμών επί των εθνικών μειονοτήτων. Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, πολιτικό κόμμα που σχετίζεται με το ζήτημα των Κούρδων -- και, ισχυρίζονται πολλοί στην Άγκυρα, με το ΠΚΚ -- διαθέτει αντιπροσώπους στο κοινοβούλιο.

Η κυβέρνηση έχει τονίσει επανειλημμένα ότι η στρατιωτική απάντηση στην αποσχιστική τρομοκρατία δεν επαρκεί, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν και οι ρίζες της κουρδικής απογοήτευσης. Εργάζεται σκληρά να προβάλλει την περίπτωση εξεύρεσης πολιτικής λύσης, εντός των ορίων της κοινωνίας των πολιτών. Κι όμως η βία, που στέρησε τη ζωή περισσοτέρων από 37.000 ατόμων κατά τα τελευταία εικοσιπέντε έτη, παραμένει.

Διαδηλωτές που μετέχουν σε πορεία στο Λονδίνο καταδικάζουν το ΠΚΚ. [Getty Images

Οι εκεχειρίες καταρρέουν με τις φαγωμάρες

Κατά τον τρέχοντα μήνα, η δημοκρατική ομοσπονδία του Κουρδιστάν (ΔΟΚ), οργανισμός ομπρέλα για διάφορες παράνομες ομάδες που πρόσκεινται στο ΠΚΚ, κάλεσε εκεχειρία υπό όρους και για διάλογο με την τουρκική κυβέρνηση. Προειδοποίησε όμως για "πόλεμο δεκαετιών" εάν δεν ικανοποιηθούν τα αιτήματά της. Ενώ ισχυρίζεται ότι θέλει να διαπραγματευθεί, η ομάδα θέτει υπό αμφισβήτηση της ιδρυτικές συνθήκες και την εδαφική ακεραιότητα της Τουρκίας, θέση την οποία οι τούρκοι αξιωματούχοι θεωρούν απαράδεκτη.

Το ΠΚΚ έχει κηρύξει μονομερώς αρκετές εκεχειρίες κατά το παρελθόν, αλλά δεν τηρήθηκε καμιά. Εν μέρει λόγω της φαγωμάρας καθώς διαφορετικές ομάδες ακολουθούν διαφορετικές πολιτικές και ορισμένες ισχυρές δυνάμεις εντός του ΠΚΚ εξακολουθούν να θεωρούν ότι με τη βία θα πετύχουν τους στόχους τους.

Ακόμη και όταν η ΔΟΚ εξέδωσε την ανακοίνωσή της για διάλογο, ο διοικητής του ΠΚΚ Μπαχόζ Ερντάλ, ένας σύριος πολίτης, ορκίστηκε να συνεχίσει τις επιθέσεις κατά των τούρκων στρατιωτών και άλλων στόχων. Ο Καλκίν, εν τω μεταξύ, ισχυρίζεται ότι "το πολεμικό κλίμα διατηρείται και είναι το μόνο εργαλείο μέσω του οποίου οι κούρδοι πετυχαίνουν πολιτικές νίκες".

‘Το ΠΚΚ στο ασθενέστερο αλλά πλέον επικίνδυνο σημείο

"Το ΠΚΚ είναι σήμερα στο ασθενέστερο αλλά πλέον επικίνδυνο σημείο" λέει ο πρόεδρος του διεθνούς οργανισμού στρατηγικής έρευνας, ο Σεντάτ Λασινέρ. "Βρισκόμενη υπό μεγάλη πίεση, η τρομοκρατική ομάδα ενδέχεται τώρα να δοκιμάσει αισθησιακές επιθέσεις χρησιμοποιώντας και επιθέσεις αυτοκτονίας που θα επιδεικνύουν τη δύναμή της".

Η Τουρκία διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά των τρομοκρατών του ΠΚΚ στο βόρειο Ιράκ από το Δεκέμβριο και το Φεβρουάριο ξεκίνησε επιχείρηση από εδάφους διαρκείας οκτώ ημερών κατά την οποία σκοτώθηκαν τουλάχιστον 240 τρομοκράτες, σύμφωνα με το γενικό επιτελείο. Η επιτυχημένη στρατιωτική εκστρατεία σε συνδυασμό με την καλά συντονισμένη διπλωματία απέκοψαν τις εφοδιαστικές και οικονομικές πηγές του ΠΚΚ, λέει ο Σασινέρ.

Εκτός αυτού, προσθέτει ο ίδιος, η ομάδα είναι τώρα απομονωμένη πολιτικά. Ως εκ τούτου, μπορεί τώρα να στοχεύει -- όπως έκανε και στο παρελθόν -- στην αναζήτηση της υποστήριξης παγκόσμιων ή περιφερειακών μερών που θα μπορούσαν να το χρησιμοποιήσουν ως "υπεργολάβο" για τις περιφερειακές τους πολιτικές.

Το ΠΚΚ μπορεί και επιβιώνει εν μέρει λόγω της πολυπλόκαμης δομής του, με εγκληματικές δραστηριότητες που εκτείνονται σε όλη την περιοχή και την Ευρώπη. Σύμφωνα με την έκθεση 2007 του αμερικανικού υπουργείου εξωτερικών για την τρομοκρατία, η οργάνωση χρηματοδοτεί τις επιχειρήσεις της μέσω ναρκωτικών και διακίνησης ανθρώπων στην Ευρώπη καθώς και μέσω ερανικών δωρεών από μέρη που διάκεινται φιλικά προς αυτή.

Πολλοί εμπειρογνώμονες ασφαλείας, τόσο στο εσωτερικό όσο και το εξωτερικό, ισχυρίζονται από καιρό ότι η φύση της απειλής του ΠΚΚ καθιστά μη συνετό το να βασίζεται κανείς αποκλειστικά και μόνο στην στρατιωτική απάντηση. Απεναντίας, η Τουρκία πρέπει να συνεχίσει να συνεργάζεται με άλλες χώρες, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, για την παρεμπόδιση της χρηματοδότησης και της στρατολόγησης. Στο εσωτερικό, εν τω μεταξύ, η κυβέρνηση πρέπει να συνεργαστεί προκειμένου να πείσει τους κούρδους να εμπιστεύονται την κοινωνία των πολιτών και τον κανόνα του δικαίου.

Η κοινωνικο-οικονομική υποανάπτυξη είναι μια από τις συμφορές οι οποίες τροφοδοτούσαν το ΠΚΚ στο παρελθόν. Τώρα ο πρωθυπουργός Ερντογάν προωθεί ένα επιθετικό σχέδιο ύψους $15 δις για την ενίσχυση των επενδύσεων και της οικονομικής προοπτικής της νοτιοανατολικής Τουρκίας ως βασικό στοιχείο του ευρύτερου αγώνα κατά της τρομοκρατίας.

Ένα άλλο παράπονο είναι τα πεπραγμένα της Τουρκίας κατά το παρελθόν που έδιναν έμφαση στην ασφάλεια εις βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η αίσθηση ότι γίνονται διακρίσεις εις βάρος των κούρδων και η έλλειψη αυτοπροσδιορισμού συνέβαλε στην έλξη του ΠΚΚ κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Μέχρι πρόσφατα, ακόμα και η ιδέα ραδιοσταθμού ή τηλεοπτικού σταθμού που εκπέμπει στην κουρδική αμφισβητούνταν στην Τουρκία.

Το 2204, εγκαινιάστηκε ένα περιορισμένο πρόγραμμα στην κουρδική γλώσσα. Η κυβέρνηση Ερντογάν λέει ότι σχεδιάζει να προχωρήσει ένα βήμα πιο πέρα. Ειδικό κρατικό τηλεοπτικό πρόγραμμα θα μεταδίδει όχι μόνο στην κουρδική αλλά και στην αραβική και τα φαρσί. Ο πρωθυπουργός επιμένει ότι η κυβέρνησή του θα προχωρήσει με τις νέες μεταρρυθμίσεις. Έδωσε επίσης εντολή σε έναν από τους αναπληρωτές πρωθυπουργούς να δαπανήσει κάποιο χρονικό διάστημα στην περιοχή προκειμένου να αποκτήσει μια σαφέστερη εικόνα των προσδοκιών σε αυτή.

Κούρδοι αγρότες εργάζονται σε βαμβακοφυτεία κοντά στα σύνορα της Τουρκίας με το Ιράκ. Η κυβέρνηση στην Άγκυρα ανακοίνωσε ένα φιλόδοξο σχέδιο ενίσχυσης της οικονομικής ανάπτυξης στα μέρη της χώρας όπου υπερέχει το κου6ρδικό στοιχείο. [Getty Images]

Το κόμμα δημοκρατικής κοινωνίας θεωρεί το κυβερνητικό πρόγραμμα ως «ανεπαρκές»

Παρά τις προσπάθειές της, ωστόσο, η τουρκική κυβέρνηση αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό. Το φιλοκουρδικό κόμμα δημοκρατικής κοινωνίας (ΚΔΚ) ανακοίνωσε ότι δεν εντυπωσιάζεται. «Θα πρέπει πρώτα να καθίσουμε και να συζητήσουμε χωρίς περιορισμούς» δήλωσε ο Σίρι Σακίκ, ο υπαρχηγός του ΚΔΚ ο οποίος ασκεί επιρροή. «Εάν η κυβέρνηση είναι ειλικρινής σ την προσπάθειά της για επίλυση του κουρδικού προβλήματος, ας πάμε για δημοψήφισμα να ζητήσουμε τα αιτήματα του κουρδικού λαού".

Το ΚΔΚ ζητά από την Τουρκία να αναγνωρίσει στο σύνταγμά της την κουρδική ταυτότητα και κάποια αυτονομία στο νοτιοανατολικό τμήμα της χώρας. Λόγω των ομοιοτήτων μεταξύ της πλατφόρμας του και των αιτημάτων του ΠΚΚ, στάθηκε αδύνατο να αναπτυχθεί διάλογος μεταξύ της κυβέρνησης και του κυρίου κουρδικού κόμματος της Τουρκίας.

Ιδιαίτερα στο πλαίσιο της τρομοκρατίας από το ΠΚΚ, ο Ερντογάν αντιμετωπίζει ισχυρές δημόσιες πιέσεις που του ζητούν να μην ασχοληθεί καθόλου με το ΚΔΚ. Πρόσφατα δε απέρριψε αίτημα των μελών του κόμματος να συναντηθούν μαζί του και δήλωσε ότι δεν θα το έκανε έως ότου χαρακτηρίσουν το ΠΚΚ ως τρομοκρατική ομάδα και αποκηρύξουν ρητά τη βία. Η δημόσια κατακραυγή για τη βία του ΠΚΚ είναι μεγάλη από τον Οκτώβρη όταν τρομοκρατικές επιθέσεις άφησαν 47 νεκρούς, μεταξύ δε αυτών και 35 στρατιώτες, κι αυτό μέσα σε ένα μήνα. Οι συγκρούσεις άφησαν περισσότερους από 37.000 νεκρούς από το 1984 και μετά.

Υπάρχουν αυξημένα στοιχεία, εν τω μεταξύ, ότι η αδυναμία του ΚΔΚ να διαχωριστεί από το ΠΚΚ κλονίζει τη βάση του κόμματος μεταξύ των κούρδων. Το Νοέμβριο του 2007, η ομάδα έρευνας Metropoll διεξήγαγε δημοσκόπηση στο νοτιοανατολικό τμήμα της χώρας. Περισσότεροι από το 1/3 τ5ων ερωτηθέντων (35,1%) δήλωσαν ότι το ΚΔΚ δεν αντιπροσωπεύει την κουρδική μειονότητα, ενώ μόνο το 38,6% δήλωσε3 ότι τους αντιπροσωπεύει πλήρως.

Σύμφωνα με την Metropoll, το ΚΔΚ «έχει οικοδομήσει την πολιτική του νομιμότητα στα δημοκρατικά δικαιώματα του πληθυσμού της περιοχής και στην επίλυση του κουρδικού ζητήματος. Ωστόσο χρειάστηκε να αντιμετωπίσει επικρίσεις λόγω των πρόσφατων τρομοκρατικών ενεργειών. «Ένας από τους κύριους λόγους, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι η αδυναμία του ΚΔΚ να χαρακτηρίσει το ΠΚΚ ως τρομοκρατική οργάνωση.

Η δημοσκόπηση έδειξε ότι υπήρχε μικρή υποστήριξη για τους στόχους του ΠΚΚ. Η πλειονότητα (64,5%) εναντιώνεται στην δημιουργία κουρδικού κράτους στο βόρειο Ιράκ και το 95,2% ανέφεραν ότι θα προτιμούσαν να παραμείνουν στην Τουρκία παρά να ζήσουν σε ένα τέτοιο κράτος. Περισσότεροι από τους μισούς από τους ερωτηθέντες (51,5%) ανέφεραν δράση κατά του ΠΚΚ πέραν των συνόρων στο βόρειο Ιράκ εάν χρειαστεί.

Ερωτηθέντες για τον προτιμητέο τους πολιτικό, σχεδόν το 60% των ερωτηθέντων ονόμασε τον πρωθυπουργό Ερντογάν. Το εξήντα πέντε τοις εκατό δήλωσαν ότι ψήφισαν το AKP κατά τις τελευταίες εκλογές και ακόμη περισσότεροι (68,3%) ότι θα το ξαναέκαναν. Η ομάδα της δημοσκόπησης ωστόσο προειδοποίησε ότι τα στοιχεία αυτά διαφέρουν από την πραγματική προσέλευση στις κάλπες. Ορισμένοι από τους ερωτηθέντες ενδεχομένως να μην ήθελαν να αναγνωρίσουν την υποστήριξή τους προς το ΚΔΚ, αναφέρουν οι ερευνητές.