SETimes.comUNDP: İnsan gelişim seviyeleri yüksek ülkeler arasındaki GDA ülkeleri sayısı artıyor
28/12/2007
Kasım ayı sonlarında yayınlanan yıllık UNDP raporunda, Arnavutluk, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Kıbrıs, Yunanistan, Makedonya ve Romanya insan gelişiminin yüksek seviyelerde olduğu 70 dünya ülkesi arasında yer alıyorlar.
(Turkish Daily News - 04/12/07; Sofya Haber Ajansı - 28/11/07; UNDP, Reuters, Sofia Echo - 27/11/07)
UNDP'nin hazırladığı ve 27 Kasım'da yayınlanan yıllık İnsan Gelişim Raporu'na göre, Arnavutluk ve Makedonya onlara ilk defa insan gelişiminin yüksek seviyelerde olduğu ülkeler arasına girme olanağı sağlayan iyileşmeler gerçekleştirdiler.
Önceki yıllarda olduğu gibi, raporda Hong Kong ve Filistin toprakları da dahil olmak üzere 175 BM üye ülkesi insan gelişim seviyelerine göre yüksek, orta ve düşük olmak üzere üç grup halinde sıralanıyorlar. Sırbistan ve Karadağ, veri yetersizliği nedeniyle bu yılki İnsan Gelişim Endeksine (İGE) dahil edilmeyen 17 ülke arasında yer alıyorlar.
Endeks, ülkelerin ortalama yaşam süresi, yetişkinlerdeki okur-yazarlık oranı ve gelir olmak üzere insan gelişiminin üç temel boyutundaki ortalama başarılarını ABD doları cinsinden satın alma gücü paritesinde kişi başına düşen GSYİH'ya dayanarak ölçüyor. Değerlendirmede kullanılan verilerin çoğu 2005 yılı için geçerli.
Bu yıl İzlanda, 0,968'lik puanıyla önceki altı yılın birincisi olan Norveç'in önünde birinci sırayı aldı. Avustralya, Kanada ve İrlanda ilk beşteki diğer ülkeler oldular.
Arnavutluk ve Makedonya, insan gelişiminin orta düzeyde olduğu ülkelerin grubunu ayıran çizginin yalnızca 0,001 üzerinde 0,801'er puanla endekste yer aldılar.
Arnavutluk, ortalama yaşam süresi endeksinin artması ve kişi başına düşen GSYİH'da 300 doların üzerindeki artış sayesinde gelen puanını 0,017 artırarak beş sıra yükseldikten sonra 68. oldu.
Makedonya toplam puanını 0,005 artırmasına rağmen, insan gelişiminin yüksek olduğu grupta 63 ülkenin yer aldığı geçen yılki 66'ncılık konumunda 69'unculuğa düştü. Ülkenin puanındaki artış, kişi başına düşen GSYİH'daki yaklaşık 600 dolarlık artış ve ilk, orta ve üniversite eğitimine olan birleşik brüt kayıt oranının %0,1 artarak bu yıl %70,1'e ulaşmasını yansıtıyor.
Türkiye dışındaki bütün diğer GDA ülkeleri insan gelişiminin yüksek olduğu 70 ülke arasında yer aldı. Bunlar arasında Yunanistan 0,926 puanla bir kez daha birinci olurken, 24.'lükteki yerini korudu. Ülke en yüksek ilk, orta ve üniversite birleşik brüt kayıt oranına sahip (%99) ve Yunanistan 23 bin 381 dolarlık kişi başına düşen GSYİH ie bölge ülkeleri arasında en yüksek GSYİH'ya sahip ülke konumunda bulunuyor.
Kıbrıs Rum Kesimi, geçen yılla aynı olan 0,903'lük puanıyla bir sıra yükselerek 28. sırayı aldı. 79 yıllık ortalama yaşam süresi, ülkeyi bu alandaki bölge lideri haline getirdi.
Hırvatistan, bu yıl toplam puanında artış kaydetmesine rağmen -2006 İGE'sindeki 0,841'den 0,850'ye- üç sıra aşağı kayarak 47.'liğe düştü. Yetişkinlerdeki okur-yazar oranı açısından ülke, 15 yaş ve üstü insanların sırasıyla %98,7 ve %98,'sinin okuma yazma bildiği Arnavutluk ve Bulgaristan'ın ardından %98,1 ile bölgede üçüncü sırada bulunuyor.
Hırvatistan, AB üyeleri Bulgaristan ve Romanya'nın ikisinin de önünde yer alıyor. Ancak Bulgaristan'ın toplam puanındaki 0,008'lik artış -ki bu da puanını 0,824'e çıkarıyor- ülkeye bir sıra yükselerek 53.'lüğe yerleşme olanağı verdi. 2006 İGE'sine kıyasla, ülkenin kişi başına GSYİH'sı neredeyse 1000 dolar artarak 9 bin 32 dolara ulaştı.
1 Ocak 2007'de Bulgaristan ile birlikte AB'ye katılan Romanya, ortalama yaşam süresi, yetişkinler arasındaki okur-yazar oranı ve ilk, orta ve üniversite eğitimine birleşik brüt kayıt oranı açısından düşük endekslerini yansıtan 0,813'lük toplam puanıyla 60. sırada yer alıyor.
Bosna-Hersek dört sıra aşağı kayarak 66'ncılığa düşmesine rağmen, toplam puanı geçen yıla oranla 0,800'lük bir hafif artışla 0,803'e ulaştı.
Toplam puanı 0,018 artarak 0,755'e ulaşan Türkiye, geçen yıla oranla sekiz sıra yükselerek 84. sırada yer aldı. Ancak ülke hâlâ insan gelişiminin orta düzeyde olduğu ülkeler grubunda yer alıyor.
Tümü de Sahra altı Afrika'da yer alan 22 ülke insan gelişiminin düşük olduğu ülkeler grubunda yer alıyor. Mali, Nijer, Gine-Bisso, Burkina Faso ve Sierra Leone 0.380 ile 0,336 arasında değişen puanlarla İGE'nin son beş sırasında bulunuyorlar.