SETimes.comKosova'nın önündeki en büyük güçlük ademi merkeziyet
13/12/2006
Kosova'nın ademi merkeziyeti, statü sürecinin karşılaşmak zorunda olduğu en büyük engel. Konu üzerinde neredeyse on aydır görüşülmesine rağmen ufukta çözüm görünmüyor.
Southeast European Times için Blerta Foniqi-Kabashi ve Igor Jovanoviç'in haberi – 13/12/06
Statü müzakerelerinin başlamasından bu yana, ademi merkeziyet sürecin önüne çıkan en büyük engel oldu. Belgrad ile Priştine arasındaki müzakerelerin sonuna doğru çözüme ulaşılmadı.
Statü müzakerelerinin başlangıcında Kosova'nın uzun vadeli istikrarı açısından önem arzeden teknik konular -özellikle de Kosova'daki azınlıkların hakları ve korunması- üzerinde durulurken, BM'nin statü görüşmelerindeki elçisi Martti Ahtisaari tarafları yerel idarenin ademi merkeziyeti konusunu görüşme amaçlı ilk doğrudan diyalog için Şubat ayında bir araya getirdi. Ademi merkeziyet bazıları tarafından Kosovalı Sırp toplumlarını koruyacak önemli bir tedbir olarak görülüyor.
Uluslararası toplum ademi merkeziyeti Kosova'da etnik uzlaşma ve sivil toplum inşası için şart olarak görse de, mesele siyaset tarafından doldurulmaya devam ediyor. Mart 2004'te patlak veren isyanlardan bu yana Kosovalı Sırplar geleceklerinin öz idareye bağlı olduğuna ikna olmuş durumdalar.
Bu konudaki en son toplantı geçtiğimiz ay Priştine'de düzenlendi. Temas Grubu temsilcileri süreci görüşmek üzere on Kosova belediyesinin belediye başkanlarıyla bir araya geldiler. Kosovalı müzakere heyeti, Kosova içinde Sırp enklavlarının kurulması ve büyük olasılıkla bir nevi bölünmeye yol açacağı korkusuyla en başından beri ademi merkeziyete karşı olduklarını açıkça belirttiler. Ancak Temas Grubu süreci eyaletin geleceği açısından gerekli görüyor.
Belgrad, eyaletin merkezi idaresini belediye seviyesinde tutarak yerel öz idareyi güçlendirecek bir plan öne sürdü. Planda eğitim, sağlık, medya, sosyal işler, ekonomi ve özelleştirme, yargı -il mahkemesi seviyesine kadar- ve kolluk alanlarında yetki sahibi 16 yeni Arnavut harici belediye oluşturulması öngörülüyor. Sırp belediyelerinin, BM Özel Elçisi Kai Eide'nin de önerdiği gibi, ortak yetkiler uygulayabilmeleri için Belgrad'ın da yardımıyla eyalet içinde "yatay bağlantıya" sahip olmaları gerekiyor. Ayrıca Sırp eğitim, sağlık ve sosyal politika sistemine dayanmaları gerekiyor.
Kosova'daki Amerikan misyonu başkanı Tina Kaidanow, ademi merkeziyetin Kosova'nın statüsü hakkında varılacak nihai anlaşmanın önemli bir parçası olacağını ve Temas Grubu üyelerinin bunu uygulama çabalarını destekleyeceğini söyledi.
Geçen ayki konuşmasında "Yerel idarenin daha iyi işlemesi için belediyelerimizin güçlü başkanlara sahip olması gerekmektedir." diye Kaidanow şöyle devam etti: "Yerel makamlar halk için yerel seviyede daha önemli olan şeylerle, belediye başkanlarıysa o yerleşimin halkını ilgilendiren sorunlarla daha fazla uğraşmalıdır."
BM özel elçi yardımcısı Albert Rohan'a göre, yeni bir belediye kurmanın iki önemli kriteri bulunuyor. "İlk olarak farazi belediyeler kuramayız. Çok fazla küçük olamazlar, aksi takdirde kendi işlerini yürütemezler ve onları beslemek imkansız olur. Bu yüzden bir belediyede yaşaması gereken asgari sayıda insan gerekir ve bu rakam da rahatlıkla binleri bulur. İkinci olarak, gayet tertipli olmaları gerekir ve o civarda yaşayan insanların olması gerekir - birkaç yüz kişi orada, birkaç yüz kişi şurada olamaz. Bu yüzden işlevsellik ve sürdürülebilirlik gerçek iki kriterdir."
Eyaletin ademi merkeziyeti lehinde ve aleyhindeki açıklamalara ve nedenlemelere rağmen konu hala sıcaklığını koruyor. Geçen ayın sonlarında binlerce Kosovalı Arnavut, Priştine'de polisin göz yaşartıcı bomba atmasıyla sonuçlanan bir gösteri düzenledi.
Bölünmüş Mitrovica kentindeki BM yöneticisi Gerard Gallucci'ye göre, ademi merkeziyet "basitçe yerel halkın ister Sırp ister Arnavut olsun kendi yaşamlarını kontrol etmek istediği bölgelerde güçlü bir yerel idare anlamına gelmektedir."
Voice of America tarafından aktarılan sözlerinde Gallucci, "Bunu Kosova'da maalesef kimsenin kimseye anlattığını zannetmiyorum." dedi.